«کانون نویسندگان ایران» نام پر حاشیه‌ای است که نزدیک پنج دهه توجه اهالی فرهنگ را به خودش جلب کرده و وجود این نام روی هر کتابی ناخودآگاه علاقمندان به تاریخ ادبیات معاصر را به خود جذب می‌کند. در این راستا برآن شدیم که به‌اجمال سرگذشت این کانون جنجالی را زیر ذره‌بین بگیریم و تا آنجا که می‌شود از چند و چون ماجرا باخبر شویم.

1345 بود که دولت هویدا قوانین جدیدی را ابلاغ کرد؛ ضوابطی که محدودیت‌های جدیدی را برای ناشران و نویسندگان به وجود می‌آورد. به همین علت برخی از اهالی ادب و فرهنگ مثل جلال آل‌احمد، احمد شاملو، غلامحسین ساعدی و رضا براهنی نزد نخست‌وزیر رفتند و مراتب اعتراضشان را به این قوانین جدید ابلاغ نمودند. در آن نشست این مطلب حاصل شد که غلامحسین ساعدی به نمایندگی باقی مؤلفین به پیگیری این اعتراضات بپردازد که تلاش‌ها بی‌نتیجه ماند.

حوالی یک سال از این ماجرا گذشت تا در سال 1346 فرح همایشی تحت عنوان «کنگرۀ ملّی نویسندگان و شعرا و مترجمان ایران» برگزار کرد و تمامی اهالی فرهنگ را به آن همایش دعوت کرد. همچنین در ذیل اعلامیه آمده بود که نویسندگانی مثل آرتور میلر و آندره مالرو نیز قرار است در همایش شرکت کنند. تعدادی از نویسندگان و شعرا نیز مثل سیمین بهبهانی برای برخی مسئولیت‌های همایش انتخاب شده بودند. مرحوم جلال و عدۀ دیگری از نویسندگان که از اوضاع ناراضی بودند جلسه‌ای برقرار کردند و در اسفند 1346 با ابلاغ اعلامیه‌ای به همراه امضاء 52 نفر همایش را تحریم کردند و در نتیجه همایش نیز به هوا رفت.

چند صباحی از این مدت نگذشته بود که مجدد بعضی از اهالی فرهنگ در خانه جلال جمع شدند و نهایتان نام «کانون نویسندگان ایران» را برای خودشان انتخاب کردند. تهیۀ اساسنامه را به علی‌اصغر حاج‌سید‌جوادی و نادر نادرپور سپردند اما سر متنی که محصول همکاری این دو بود مجادلۀ زیادی صورت گرفت و در نهایت اولین روز اردیبهشت 47 متن نهایی اساسنامه با عنوان «دربارۀ یک ضرورت» به امضاء 49 نفر، در خانۀ جلال منتشر شد.

به این ترتیب با انتشار اساسنامه، ایدۀ اولیۀ ایجاد یک تشکل برای صیانت از حقوق مؤلفین به واقعیت بدل شد. در بیانیۀ کانون این‌چنین آمده بود: «اولین اساسنامۀ کانون قرار است دو خط فکری را دنبال کند: تامین آزادی بیان مطابق قانون اساسی و اعلامیۀ حقوق بشر و دفاع از حقوق قانونی اهل قلم». در میان امضاهای پای این بیانیه اسامی جلال آل‌احمد، سیمین دانشور، به‌آذین، محمدعلی سپانلو، غلامحسین ساعدی، احمد شاملو، داریوش آشوری، رضا براهنی، نادر ابراهیمی، بهرام بیضایی و جمع کثیری از اهالی فرهنگ و هنر آن دوران به چشم می‌خورد.

در جلسات بعدی، بحث داغ انتخابات شروع شد و جایگاه‌ها و مناصب میان اعضاء تقسیم شدند و وظایف افراد مشخص گشت. اما این کانون به دلیل فعالیت‌ها و مواضع که در ادامه مسیر گرفت هیچگاه نتوانست وجهه‌ای قانونی و رسمی پیدا کند و همواره فعالیت‌هایش باوجود التزام به قانون اساسی کشور، غیرقانونی بود.

شب شعر، تجلیل از شعرا، تشکیل کمیسیون کار، بررسی سانسور، پیگیری تصویب حقوق مولف که آن زمان در مجلس مطرح بود و انتشار چند بیانیه از جمله اموری بودند که کانون در دوره اول فعالیتش به آن‌ها پرداخت.

ادامه دارد…

عصر اندیشه

نمایندگان امر، نمایندگان کلام

12 سال با کانون نویسندگان ایران و اهالی آن از سال 1345 تا 1357 ۱,۶۰۰,۰۰۰ ریال

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.