کتاب جدید انتشارات روایت فتح به نام «عروس یمن» را اخیراً مطالعه کردم. در گونه‌های ادبی و هنری مستند، چه ادبیات داستانی و چه آثار تصویری، آنچه بیش از سایر پارامترهای ارزیابی اثر، اهمیت و ارجحیت دارد، موضوع اصلی سوژه مستند است. در این آثار اگر خالق اثر به سراغ یک سوژه ناب، خاص، متمایز و غیرتکراری برود، می‌شود گفت که قسمت زیادی از راه موفقیت اثر خود را پشت سر گذاشته است.

در ادبیات داستانی مستند، نویسنده در پی خلق و تولد یک قصه نیست. قسمت اصلی کار او این است که سوژه واقعی دنیای پیرامون خود را بیابد و آن را به‌گونه‌ای ادبی و هنری، پرداخت کند و پرورش دهد. البته ناگفته پیداست که پرداخت غیراصولی و غیرحرفه‌ای، قطعاً سوژۀ ناب را نیز می‌سوزاند و نابود می‌کند. چه بسیار سوژه‌های عالی و درخشانی را دیده‌ایم که به علت پردازش ناشیانۀ نویسنده یا کارگردان، سوخت شده‌اند و علاوه بر خراب کردن سوژه، مسیر خلق یک اثر قوی و حرفه‌ای در آن موضوع خاص را برای آینده نیز سد کرده‌اند.

این مقدمۀ نسبتاً کوتاه، پیش‌درآمد ورود ما برای معرفی و نقد کتاب «عروس یمن» بود. این کتاب داستانی مستند از زندگی یک سوژه خاص و متفاوت است که توسط زینب پاشاپور پرورش داده‌شده است. چرا سوژه کتاب عروس یمن خاص است؟ عرض خواهم کرد. دختری را در نظر بگیرید که مادرش عربستانی و پدرش عراقی است، خودش در ایران و در قم به دنیا آمده است و همان‌جا زندگی می‌کند؛ درنهایت با یک پسر یمنی ازدواج‌کرده و به یمن مهاجرت می‌کند! به‌احتمال‌زیاد شما نیز قبول دارید که سوژه واقعاً ناب است. شخصیت اصلی داستان، جغرافیای شیعه را به هم دوخته است! همین یک جمله معرفی کوتاه، کافی است تا مخاطب ترغیب شده و به سراغ کتاب برود تا از ماجرای آن سر دربیاورد. این یعنی پنجاه‌درصد موفقیت و اقبال به کتاب پیموده شده است.

حال سوال اینجاست که آیا نویسنده اثر، پنجاه‌درصد بقیۀ مسیر موفقیت کتاب را هموار کرده است؟ باکمی اغماض، بله. زبان کتاب روان و بدون دست‌انداز است. خواننده به‌راحتی و شیرینی صفحات کتاب را پشت سر می‌گذارد و جلو می‌رود.کتاب از فصل‌های کوچک چندصفحه‌ای تشکیل‌شده که هر فصل از زبان یک نفر روایت می‌شود. همین خصوصیت کتاب، در مقابل کسل‌کنندگی روایت آن ایستاده و باعث شده است مطالعۀ آن لذت‌بخش و دل‌نشین باشد. بخش اول و اکثر بخش‌ها، از زبان شخصیت اصلی کتاب یعنی خانم فاطمه مؤمنی و از دید اول‌شخص روایت می‌شود و سایر بخش‌ها از زبان مادر، پدر، برادر، همسر و سایر نزدیکان او.

وی پس از مهاجرت خانواده‌اش به ایران، در شهر قم به دنیا می‌‌آید و ایران را وطن خود می‌داند. اما دست سرنوشت او را به یمن می‌کشاند و سال‌های حساس عمر خود را در آن کشور زندگی کرده و وجودش با خاک یمن عجین می‌شود. سیّدحسین یمنی که برای تحصیل در دانشگاه به ایران آمده، در قم با خانم مومنی آشنا می‌شود و این سرآغاز یک زندگی پرفرازونشیب است. سیّد حسین که از فرقۀ «زیدی» است، در قم با شیعۀ راستین آشنا می‌شود و خود او نیز تحول معنوی شگرفی پیدا می‌کند و علاوه بر اینکه به مذهب شیعه می‌گرود، از پرچم‌داران سیاسی تشیع در کل یمن نیز می‌شود.

نگران لو رفتن داستان نباشید. من هنوز گوشه‌ای کوچک از زندگی عجیب‌وغریب خانم مؤمنی را هم برایتان نگفته‌ام. البته گمان نکنید که این داستان زندگی، در تاریخ دور و دراز یا در صدر اسلام رخ‌داده است. تمام این اتفاقات، در همین دهه هشتاد و نود شمسی خودمان یعنی همین ده بیست سال پیش اتفاق می‌‌افتد و به همین خاطر برایمان ملموس‌تر و واقعی‌تر به نظر می‌رسند.

خانم پاشاپور که گردآورنده و نویسنده کتاب «عروس یمن» است، خود داستان جداگانۀ عجیبی دارد. ایشان همسر شهید مدافع حرم، حاج محمد پورهنگ و خواهر شهید قهرمان مدافع حرم، حاج اصغر پاشاپور هستند. خانم پاشاپور که قبلاً کتاب زندگی و خاطرات همسرشان را به نام «بی تو پریشانم» به رشته تحریر درآورده بودند، اکنون با یک اثر موفق دیگر جای خود را در شمار نویسندگان خاطرات مدافعان حرم و جبهه مقاومت استوارتر کرده‌اند. البته چه کسی بیشتر و بهتر از ایشان می‌تواند چنین زندگی و سرگذشتی را درک کند و درباره‌اش بنویسد.

«عروس یمن» کتابی است که می‌توانید در دو نشست نسبتاً بلند مطالعه کرده و از وقتی‌که برایش گذاشته‌اید، احساس رضایت کنید. کتاب، طرح جلد جذاب، قطع و چاپ خوب و باکیفیتی دارد و از معدود کتاب‌هایی است که غلط‌های تایپی تقریباً در آن به چشم نمی‌خورد. پیشنهاد می‌کنم این سرگذشت کوتاه جذاب و عجیب را در لیست مطالعه‌تان قرار دهید.

قفسه کتاب

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.